Fiziğin Muhteşem DünyasıEtkileşimli fizik simülasyonları
Ana sayfa › Kuantum Mekaniği II › WKB Yaklaşımı

WKB Yaklaşımı: Kuantlama ve Tünelleme

Potansiyel, dalga boyuna göre yavaş değişiyorsa ($|d\lambda/dx| \ll 1$) Schrödinger denkleminin yaklaşık çözümü klasik momentum $p(x) = \sqrt{2m(E-V(x))}$ ile yazılır. Klasik izinli bölgede $$\psi(x) \approx \frac{C}{\sqrt{p(x)}}\cos\!\left(\frac1\hbar\int_{x_1}^{x} p\,dx' - \frac{\pi}{4}\right),$$ yasak bölgede ise $\psi \approx \frac{C'}{\sqrt{|p|}}\exp\!\left(-\frac1\hbar\int |p|\,dx\right)$ olur. $-\pi/4$ fazı, dönüm noktalarındaki bağlantı formüllerinden gelir (Airy fonksiyonu ile eşleme).

Her iki dönüm noktasında yumuşak duvar varsa kuantlama koşulu $$\int_{x_1}^{x_2} p(x)\,dx = \left(n+\tfrac12\right)\pi\hbar,\qquad n = 0,1,2,\dots$$ olur. Bir engelden tünelleme olasılığı ise $T \approx e^{-2\gamma}$, $\gamma = \frac1\hbar\int_{x_1}^{x_2}\sqrt{2m(V-E)}\,dx$ ile verilir.

Birimler: $\hbar = m = 1$. "Tam" sonuçlar: kuantlamada ızgara üzerinde sonlu fark özdeğer çözümü, tünellemede ince parçalı-sabit potansiyelde transfer matrisi.

WKB nerede bozulur?

Dönüm noktalarında $p \to 0$ olduğundan $1/\sqrt{p}$ ıraksar; WKB dalga fonksiyonu orada geçersizdir (grafikte gri bantlar). Düşük $n$ için dalga boyu potansiyelin değişim ölçeğiyle karşılaştırılabilir olduğundan hata büyüktür; $n$ arttıkça yaklaşım iyileşir (karşılık gelme ilkesi). Harmonik salınıcı ve Morse potansiyeli için kuantlama koşulu tesadüfen tam sonucu verir.

Parametreler

Potansiyel

Hesaplama

Bunu dene

1. Harmonik potansiyeli seçin. WKB enerjilerinin tam sonuçtan farkı nedir? Neden?

Açıklama
$V = x^2/2$ için $\int p\,dx = \pi E$ olduğundan koşul $E_n = n + \tfrac12$ verir; bu tam sonuçtur. Tablodaki küçük farklar (~$10^{-4}$) yalnızca ızgaranın sonlu aralığından gelir.

2. Lineer potansiyel $V = |x|$ için $n = 0$ ve $n = 8$'deki bağıl hataları karşılaştırın.

Açıklama
Tam enerjiler Airy fonksiyonunun sıfırlarıdır: $E_0 = 2^{-1/3}\cdot 1.0188 = 0.8086$; WKB $E_0 = \left[\tfrac{3\pi}{4}\cdot\tfrac12\right]^{2/3}2^{-1/3} = 0.8853$ verir (≈ %9.5 hata). $n = 8$'de hata %0.1'in altına iner: yüksek kuantum sayılarında WKB çok iyidir.

3. Tünelleme modunda dikdörtgen engel, $V_0 = 10$, $w = 2$, $E/V_0 = 0.5$ seçin. $e^{-2\gamma}$ ile tam $T$ arasında kaç kat fark var?

Açıklama
$\gamma = \sqrt{2(V_0-E)}\,w = \sqrt{10}\cdot 2 = 6.32$, $e^{-2\gamma} = 3.2\times10^{-6}$. Tam sonuç $T = \left[1 + \frac{V_0^2\sinh^2(\kappa w)}{4E(V_0-E)}\right]^{-1} \approx 1.3\times10^{-5}$: oran ≈ 4. Kalın engel limitinde tam ifade $T \approx \frac{16E(V_0-E)}{V_0^2}e^{-2\kappa w}$ olur; WKB üstel faktörü doğru, ön çarpanı (burada 4) yaklaşık verir. Keskin kenarlı engel WKB'nin "yavaş değişim" varsayımını zaten bozar; parabolik engelde uyum çok daha iyidir.

Kuantum Mekaniği II dersindeki diğer simülasyonlar